Na ekspozycji przygotowanej w muzealnej bibliotece pokazano 36 obiektów srebrnych i platerowanych. Większość stanowią przedmioty użytkowe - cukiernice, dzbanki, wazy, tace, łopatki do ciasta, widelec do krabów, szczypce do cukru i inne. Pokazane są również przedmioty dekoracyjne - żardiniery i świeczniki.

Wszystkie zachwycają swoją urodą i kunsztem wykonania, zarówno te o prostych funkcjonalnych formach, jak i te dekoracyjne o wyszukanych kształtach zdobione dyskretnie lub bogato.

Wyroby zostały wyprodukowane głównie w zakładach warszawskich w XIX i XX wieku.

Na ten pokaz przeznaczono trzy sale wystawowe w galerii na parterze budynku. Prezentowane jest malarstwo i szkło artystyczne. Wyeksponowano 16 obrazów olejnych czterech autorów: Magdaleny Gomulickiej-Damskiej (1927-1990), Jana Golusa (1895-1964), Mariana Gardzińskiego (1939-2010), Mariana Strońskiego (1892-1977). Szkło artystyczne wybrane zostało z autorskiej kolekcji Henryka Albina Tomaszewskiego (1906-1993), prezentowanych jest 17 obiektów z tego zbioru liczącego ponad 50 form dekoracyjnych i użytkowych ze szkła.

Dwie prace olejne Jana Golusa i jedna Mariana Strońskiego to obrazy, które zostały podarowane do naszych zbiorów w 1988 roku przez Muzeum Narodowe w Warszawie. Zarówno obrazy J.Golusa jak i obraz J. Strońskiego to prace, które powstały w końcowej fazie twórczości artystów, wcześniej uprawiali inną twórczość.

Trzy obrazy olejne Magdaleny Gomulickiej-Damskiej prezentowane na tej wystawie pochodzą z kolekcji Biura Wystaw Artystycznych w Siedlcach, która została przekazana do muzeum w 1990 roku, kiedy to zlikwidowano siedleckie BWA. Te obrazy, głównie motywy nadbużańskie z lat 80. XX w., powstały w czasie pobytu autorki na plenerach malarskich, organizowanych przez Delegaturę Związku Polskich Artystów Plastyków w Siedlcach i siedleckie BWA, w Gródku nad Bugiem.

Prezentowane na wystawie obrazy Mariana Gardzińskiego, zmarłego w tym roku artysty rzeźbiarza i malarza pochodzą również z daru BWA, a tylko niektóre zostały zakupione od artysty z wystaw autorskich prezentowanych w muzeum. W naszych zbiorach znajdują się jeszcze inne obrazy olejne tego artysty oraz akwarele i jeden pastel. Na ten pokaz wybraliśmy prace z okresu kiedy M. Gardziński odszedł od realistycznego przedstawianie natury, a skupił się głównie na rozwiązaniach formalnych w swoim malarstwie.

Prace Henryka Albina Tomaszewskiego zostały zakupione od autora. Pokazujemy 17 form ze szkła, które są najbardziej charakterystyczne dla twórczości tego artysty. Jego prace mają głównie charakter dekoracyjny, ale pojawiają się też formy użytkowe.

Urodził się w 1895 roku w Kałuszynie, zmarł w 1964 roku w Warszawie. Malarz, scenograf, pedagog. Jego pierwszym profesorem był Jan Kauzik wykładowca na Kursach Rzemieślniczo - Przemysłowych przy warszawskiej Szkole Rysunku. Golus kontynuował naukę w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie w latach 1923-26 i w 1935-36. Uzyskał tam dyplom z malarstwa w roku 1936 pod kierunkiem Karola Tichego. Studiował również w pracowni Wojciecha Jastrzębowskiego (kompozycja brył i płaszczyzn), Leonarda Pękalskiego (malarstwo dekoracyjne) i Józefa Czajkowskiego (architektura wnętrz). Należał do awangardy lat 20-tych. Był członkiem ugrupowania "Blok" (od 1924), "Preasens" (od 1926), a także "Ładu". W latach 1939-45 wykładał na kompletach tajnego nauczania. Był profesorem ASP w Warszawie, gdzie od 1951 roku wykładał scenografię. W teatrach stołecznych: Dramatycznym, Ludowym i Komedii wykonywał scenografie do różnych przedstawień. Był wieloletnim przewodniczącym Komisji Artystycznej "Cepelii". Malował głównie pejzaże z motywami architektonicznymi. W jego twórczości można odnaleźć przedstawienia pejzażu w formach abstrakcyjnych. Nakładał farbę gęsto i grubo na płaszczyznę, czasem używał szpachli. W swojej twórczości wykorzystywał różne techniki malarskie - olej, gwasz, temperę i akwarelę, pozostawił dużo szkiców rysowanych kredką. W zbiorach Muzeum Regionalnego w Siedlcach znajdują się dwa obrazy tego artysty i oba są prezentowane na tej wystawie. Prace te trafiły do naszej kolekcji w 1988 roku, są darem Muzeum Narodowego w Warszawie. Oba obrazy pochodzą z ostatniego okresu twórczości artysty.

Urodził się w 1892 roku w Łozowej koło Tarnopola. W 1901 r. rodzina osiedliła się w Przemyślu. W latach 1908-1913 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u Teodora Axentowicza, a jego profesorami byli również Jacek Malczewski i Leon Wyczółkowski. Po studiach w krakowskiej ASP kształcił się w Meisterschule w Wiedniu u Kazimierza Pochwalskiego.

Uprawiał malarstwo olejne. W czasie pobytu na Helu w 1922 r. powstał cykl obrazów o tematyce morskiej. W 1923 r. zorganizował wystawy w Warszawie i we Lwowie. W 1924 i 1927 roku odbył podróż do Włoch i na Bałkany, gdzie powstały obrazy z motywami krajobrazów. W 1928 roku miał wystawę w paryskiej galerii Henri Manuel. Po powrocie do kraju artysta rozszerzył swoją twórczość o malarstwo ścienne.

W czasie II wojny światowej jego warszawskie mieszkanie i pracownia uległy zniszczeniu, przez co stracił poważną część swego dorobku artystycznego. Po tych przeżyciach M. Stroński na stałe zamieszkał w Przemyślu. Pracując ponad pół wieku twórczo artysta pozostawił imponujący dorobek. Pracował przy odnawianiu malowideł w obiektach sakralnych i świeckich. Namalował również wiele portretów, a także wiele obrazów o tematyce religijnej. W latach 1968-76 tworzył prace abstrakcyjne. Artysta zmarł w 1977 roku w Przemyślu.

W zbiorach naszego muzeum znajduje się jeden obraz tego malarza, trafił do kolekcji w 1988 roku, został podarowany przez Muzeum Narodowe w Warszawie.

Urodziła się w 1927 roku w Warszawie, zmarła w 1990 r. również w Warszawie. Była wnuczką Wiktora Gomulickiego, jednego z twórców polskiego pozytywizmu, pisarza i poety, autora między innymi "Wspomnień niebieskiego mundurka". Studiowała w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Dyplom uzyskała w 1953 roku w pracowni Tadeusza Kulisiewicza. Uprawiała grafikę (techniki metalowe, linoryt) i malarstwo olejne oraz akwarele. Wspólnie z mężem, artystą grafikiem i malarzem, Stefanem Damskim, profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, wyjeżdżali na plenery malarskie. Współpracowali też przy masowej produkcji kart świątecznych i okolicznościowych na zlecenie Cepelii, co w tamtych czasach było częstym sposobem zarobkowania artystów. Pokazywała swoje prace malarskie i graficzne na wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych zarówno w Polsce jak i za granicą. Jej prace znajdują się w zbiorach licznych muzeów w Polsce. Magdalena Gomulicka-Damska i jej mąż byli kilkakrotnie uczestnikami plenerów malarskich w Gródku nad Bugiem, organizowanych przez siedlecką delegaturę Związku Polskich Artystów Plastyków i Biuro Wystaw Artystycznych w latach 70-tych i 80-tych XX w. Zbiory BWA zostały przekazane do muzeum w 1990 r., kiedy to BWA została zlikwidowane. Wśród przekazanych prac znalazły się trzy obrazy olejne autorstwa Magdaleny Gomulickiej – Damskiej, pochodzące z nadbużańskiego pleneru w Gródku, które pokazujemy na tej wystawie.

W tym roku 5 kwietnia zmarł artysta rzeźbiarz, malarz, pedagog i społecznik Marian Gardziński. Urodził się 13 stycznia 1939 roku w Mogielnicy. Prawie czterdzieści lat był związany z Siedlcami i tutejszą uczelnią, którą współtworzył i której poświęcił wiele lat, służąc wiedzą i doświadczeniem.

Był absolwentem Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie studiował rzeźbę w pracowni profesora Franciszka Strynkiewicza. Dyplom z wyróżnieniem otrzymał w 1965 roku. Uprawiał rzeźbę i malarstwo. Z wielka swobodą realizował swoje rzeźby w różnych materiałach, miał doskonale opanowany warsztat. W jego dorobku znajdują się rzeźby wykonane w kamieniu, drewnie, rzeźby ceramiczne i odlane w brązie.

Marian Gardziński jest autorem popiersia Tadeusza Kościuszki i pomnika papieża Jana Pawła II w Siedlcach. Jego autorstwa jest też pomnik Henryka Sienkiewicza na kopcu w Okrzei. Wykonał również wiele kameralnych portretów rzeźbiarskich m.in. Józefa Bema, Stefana Żeromskiego, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Henryka Sienkiewicza i Adama Mickiewicza. Według projektu artysty od 1996 roku Prezydent Miasta Siedlce wręcza statuetkę "Aleksandria". Gardziński jest również autorem wielu medali okolicznościowych i plakiet. Dał się poznać również jako malarz. Uprawiał malarstwo olejne i akwarelowe. Wcześniejsze prace malarskie artysty to realistyczne przedstawienia natury. Wiele uwagi artysta poświęcił studiowaniu pejzażu. Z czasem zaczął rezygnować z realistycznych przedstawień i zdecydowanie podążać w kierunku abstrakcji. Powstał wówczas interesujący cykl obrazów olejnych utrzymanych w tej konwencji.

W zbiorach Muzeum Regionalnego w Siedlcach znajduje się 19 prac malarskich Mariana Gardzińskiego: 12 obrazów olejnych, 6 akwarel i jeden pastel. Niektóre z tych prac muzeum zakupiło od autora, ale zdecydowana większość pochodzi ze zbiorów Biura Wystaw Artystycznych w Siedlcach, które zostały przekazane do muzeum w 1990 roku, kiedy to zlikwidowano siedleckie BWA.

Na obecnej wystawie pokazujemy 10 obrazów olejnych artysty, które powstały w latach 1983-1994.

Ekspozycja stała o historii Siedlec jest jedną z najważniejszych wystaw w siedleckim muzeum. Obejmuje pięć wieków historii miasta. Złożona jest głównie z reprodukcji dawnych fotografii, obrazów, planów miasta oraz materialnych zabytków związanych z Siedlcami.

Najdawniejsze czasy prezentuje plansza z fragmentami pamiętników Jana Chryzostoma Paska oraz ilustracje dokumentujące jego pobyt w Siedlcach i okolicach w 1660 roku. Zygmunt Vogel jest autorem prezentowanych reprodukcji akwarel przedstawiających siedlecki sentymentalny park i kaplicę w czasach księżnej Aleksandry Ogińskiej.

W XIX wieku Siedlce rozwijały się dzięki przeprowadzeniu przez nie ważnych szlaków komunikacyjnych. Około 1820 roku przez Siedlce przeprowadzono trakt bity Warszawa-Brześć, który po zakończeniu budowy uczczono wybudowaniem obelisków żeliwnych ustawionych na obu krańcach traktu, czyli w Warszawie i na przedmieściach Brześcia. Na wystawie jedna z plansz jest poświęcona temu zagadnieniu.

Ponadto na wystawie można zobaczyć plany oraz ikonograficzną rekonstrukcję Siedlec z 1811 r. a także reprodukcję jednej z najstarszych fotografii przedstawiających Siedlce "Przyjazd pierwszego pociągu do Siedlec" z 10 października 1860 r. Wiele plansz zawiera reprodukcje fotografii z okresu 20-lecia międzywojennego ukazujących nieistniejące już zabytkowe budynki i pomniki: XVIII-wieczną Bramę Dzwonnicę, budynki Nowego Ratusza i Magistratu, Pomnik Wolności i XIX-wieczną Synagogę.

Spośród materialnych zabytków związanych z Siedlcami najciekawiej prezentuje się siodło po gen. Franciszku Sikorskim, w latach 1923-26 dowódcy 9 Dywizji Piechoty, której sztab w okresie międzywojennym stacjonował w Siedlcach. Ważne miejsce na wystawie zajmują także popiersia bohaterów narodowych: Tadeusza Kościuszki, który był goszczony przez ks. Aleksandrę Ogińską, gen. Ignacego Prądzyńskiego, zwycięzcy spod Igań z 1831 roku a także popiersie księdza Czesława Potockiego, kapelana wojskowego w 20-leciu międzywojennym w Siedlcach.

Na wystawie znajdują się także fotografie ukazujące kaflarnię założoną przez Antoniego Michalika, Fabrykę Maszyn i Narzędzi Rolniczych Miłkowskiego, która była znana w całej Polsce.

W ubiegłym roku wystawa wzbogacona została o dwa nowe i nieznane portrety właścicieli Siedlec: Aleksandry Ogińskiej z Czartoryskich i Michała Kazimierza Ogińskiego. Są to reprodukcje oryginalnych portretów znajdujących się w Muzeum Sztuki Litwy w Wilnie. Zidentyfikowała je muzealniczka litewska Pani Dalia Tarandaite.

Wystawa zawiera zbiór przedmiotów, użytkowanych w wiejskich domach, w okolicy Siedlec, pochodzących w całości ze zbiorów działu etnografii. Prezentacje kultury materialnej wsi, pogranicza podlasko-mazowieckiego, uzupełniają ilustracje wykonane na podstawie archiwalnych wydawnictw (XIX-XX w.) i współczesnych fotografii.

Wsie te, w porównaniu do innych regionów, były wyraźnie uboższe, bo położone na słabych, piaszczystych glebach. "Laski, piaski i karaski" to rymowanka celnie określająca nie tylko charakterystyczny pejzaż okolic Siedlec, wskazuje także na to, że są to ziemie z trudem żywiące swoich gospodarzy. Między innymi z tego powodu dłużej niż w innych stronach zachowała się na wsi ludowa kultura tradycyjna: rzemiosło i rękodzieło ludowe - bednarstwo, kowalstwo, tkactwo i folklor. Do połowy XX w. obecne były w życiu wsi także doroczne zwyczaje i obrzędy ludowe.

Sala I

Sala II, izba

Wystawa przypomina o obecności w okolicy Siedlec szlachty zaściankowej. Grupy społecznej, która w minionych wiekach wpłynęła w znaczący sposób na historię i kulturę całego regionu a szczególnie miast, wokół których znajdują się wioski zamieszkałe przez "szaraczków". Takie określenie, nieco ironicznie, wywodzi się od powszechnie noszonych do XIX wieku, szarych, sukiennych ubiorów mężczyzn. Córki "szaraczków" przygotowywane były w domu do roli gospodyni, a gdy w okolicy była życzliwa rodzina arystokratyczna, zaproszone do towarzystwa gospodyni i jej córek dziewczęta, mogły nauczyć się dobrych manier, a przede wszystkim nowoczesnego gospodarstwa, szycia, haftu.

Druga izba, to nazwa pomieszczenia, które w domach slachty zaściankowej pełniło rolę salonu dworskiego. Dom był najczęściej czteroizbowy: izba kuchenna, izba większa i dwa alkierze (i oczywiście spora sień przez cały dom). W tym pomieszczeniu odbywały się wszelkie uroczystości rodzinne, zwłaszcza z udziałem gości. W takich salonikach, znajdowały się często meble sprowadzone z zagranicy lub zamawiane u dobrych, miejscowych stolarzy. W doborze wyposażenia izby większej, zróżnicowanym odpowiednio do stanu majątkowego gospodarzy, były ważne znaki religijności, patriotyzmu i szlachectwa: święte obrazy, herby, portrety przodków, broń. Na gości oczekiwały ozdobne ławy przy ścianach, krzesła i solidny rozsuwany stół. Charakterystycznym dla zaboru rosyjskiego sprzętem, niemal codziennego użytku, był samowar do gotowania wody na herbatę. Ściany zdobiły różnorodne tkaniny, zdarzały się orientalne - pamiątki po wojnach tureckich, wyroby polskich manufaktur a także dowody pracowitości i zdolności gospodyni.

Kształt wystawy, systematycznie uzupełnianej od 2002 roku, nie jest jeszcze ostateczny.

W 2009 r. Muzeum otrzymało w darze od pana Bernarda Nowakowskiego bardzo zniszczone meble w typie klasycystycznym - dwa fotele i krzesło. Ofiarodawca poinformował nas, że pochodzą one z Pałacu Ogińskich w Siedlcach.

Konsultacje z zespołem konserwatorów z Zamku Królewskiego w Warszawie, zaowocowały ustaleniem, że meble zostały wyprodukowane w dobrym warsztacie stolarskim w połowie XIX wieku. Poddano je kompleksowej konserwacji, którą zakończono w sierpniu 2009 r.

Odzyskane walory ekspozycyjne mebli stały się inspiracją do zaaranżowania tej ekspozycji. Prezentujemy na niej jeszcze inne przedmioty z naszych zbiorów, które mogły zdobić wnętrza pałacowe w XIX wieku.

W ostatnim segmencie ekspozycji stałej zgromadzone zostały przedmioty, które wchodziły w skład wyposażenia wnętrz pałacowych, a więc należały do osób o najwyższym statusie w hierarchii społecznej czyli ziemiaństwa. Wysoka jakość artystyczna prezentowanych tu obiektów odpowiada randze socjalnej ich właścicieli. Szczupłość miejsca nie pozwoliła na pełną rekonstrukcję salonu ziemiańskiego, pokazujemy jedynie zestaw przedmiotów, które w tego typu wnętrzach funkcjonowały. Pod względem formy elementy wyposażenia posiadają cechy różnych stylów istniejących w XIX oraz na przełomie XIX i XX wieku.

Archeologiczna część ekspozycji stałej ma za zadanie przybliżenie zwiedzającym najdawniejszej, zazwyczaj nieznanej historii regionu. Prezentuje najwcześniejsze ślady osadnictwa pradziejowego odkrytego w okolicach Siedlec, datowane na schyłek starszej epoki kamienia, tj. na ok. 10-8 tys. lat p.n.e.

• "Narzędzia i broń epoki kamienia"
  

  Pierwsze narzędzia kamienne jakie wytworzył człowiek były bardzo prymitywne. Były to najczęściej kamienie używane do rzucania lub uderzania oraz przypadkowe odłupki, których ostrą krawędź wykorzystywano do cięcia lub skrobania. Z czasem człowiek rozwinął wiele technik obróbki kamienia, dzięki czemu pojawiły się narzędzia o znacznym stopniu specjalizacji.

  Najczęściej spotykaną kategorią zabytków z tego okresu są różnego rodzaju siekierki i toporki. Zazwyczaj są to znaleziska przypadkowe, pojedyncze, nie związane z żadną formą osadniczą.

  Sporą grupę znalezisk stanowią egzemplarze nieudane (odrzuty produkcyjne) lub narzędzia zniszczone. Spotykamy także całkiem nowe siekierki z niedokończonym otworem. Sposób jego wykonania do dziś nie jest do końca poznany. Zdumiewająca jest niezwykle dokładna obróbka powierzchni niektórych siekierek i toporków. Wykonano je z różnych gatunków kamienia - od granitu, przez różne odmiany piaskowca po kamień, który niejednokrotnie sprowadzano z bardzo daleka.

  Oprócz siekierek i toporków znaczną część znalezisk narzędzi kamiennych stanowią różnego rodzaju narzędzia odłupkowe i wiórowe. Ich produkcja wymagała od twórcy ogromnej wiedzy dotyczącej gatunków surowca, sposobu, kąta i siły uderzania.




• "Kiedy słońce było bogiem - zwyczaje pogrzebowe w pradziejach"

  Pierwsze intencjonalne pochówki ludzkie, według stanu dzisiejszej wiedzy, powstały w okresie środkowego paleolitu (70-35 tys. lat p.n.e.), ich twórcą zaś był homo neandertalensis - człowiek neandertalski, popularnie nazywany neandertalczykiem. Aż do epoki brązu zmarłych wkładano do grobu niespalonych, układając ciało na boku w pozycji płodowej. Możliwie, że miało to ułatwić mu ponowne narodziny. Dopiero w epoce brązu, wraz z rozpowszechnieniem się wiary w boską moc słońca, zwyczaj palenia zwłok stał się obowiązujący na znacznych obszarach Europy. Szczątki zmarłego po spaleniu na stosie wsypywano bezpośrednio do jamy w ziemi lub wkładano do grobu w naczyniach ceramicznych, zwanych popielnicami. Praktykowano ten typ pochówku nieprzerwanie do czasów wczesnego średniowiecza, do wprowadzenia chrześcijaństwa.

  Od epoki brązu do wczesnego średniowiecza na obszarze dzisiejszych Siedlec oraz w najbliższej okolicy miasta dominował obrządek ciałopalny, czego wyrazem są znaleziska urn pogrzebowych oraz tzw. grobów jamowych. Prezentowane na wystawie popielnice nie pochodzą z jednego przedziału chronologicznego, nie dysponujemy bowiem kompletnym zespołem grobowym. Zmarłego często wyposażano w dodatkowe naczynia nazywane przystawkami. Być może zawierały one pożywienie mające służyć zmarłemu w zaświatach. Często obdarowywano go przedmiotami służącymi mu za życia bądź oznakami jego pozycji społecznej.




• "Życie codzienne w średniowieczu"

  Wczesne średniowiecze na obszarze Zachodniego Podlasia rozpoczęło się ok. 2 poł. VI w. Ludność zamieszkująca wówczas te ziemie budowała skromne domostwa zagłębione w ziemię. Wyposażone w drewniane ściany, na który opierał się dach, nazywane są półziemiankami, te które ścian wystających ponad powierzchnię ziemi nie miały, nazywa się ziemiankami. Ślady takiej zabudowy odkryto dotąd w Siedlcach w dwóch miejscach: w pobliżu pałacu Ogińskich oraz na terenie ogródków działkowych w północnej części miasta, na terenie błoni. Mieszkańcy tych osad zajmowali się rolnictwem, hodowlą i łowiectwem, o czym świadczą znaleziska kości zwierząt domowych oraz drewnianego wiosła. Liczne fragmenty pięknie zdobionej ceramiki stanowią świadectwo rozwiniętego rzemiosła garncarskiego. Oprócz naczyń ceramicznych, używano także drewnianych wiaderek i skrzynek, z których do dziś zachowały się jedynie metalowe okucia, kabłączki czy haczykowate zamknięcia. Nasi przodkowie to nie tylko rolnicy i hodowcy. Znaleziska żelaznych czekanów bojowych na XIII-wiecznym cmentarzysku w Siedlcach oraz grotów włóczni i bełtów kusz na zamku w Liwie świadczą o tym, że nie była im obca sztuka wojowania.