Czas trwania: 20 lutego – 26 kwietnia 2026 r.
Kurator wystawy: Agnieszka Pasztor
Aranżacja: Bożena Skoczeń-Ceranka
Kobieta z paletą. Małgorzata Łada–Maciągowa (1881-1969) – to wystawa zorganizowana w 145. rocznicę urodzin artystki. Można na niej oglądać ponad 100 prac, w tym kilkanaście poddanych w ostatnim czasie konserwacji, nieznanych szerszej publiczności. Siedlczanka, która współtworzyła malarską elitę Polski międzywojennej w Krakowie, swój twórczy dorobek przekazała w 1967 r. do powstającego ówcześnie w Siedlcach Muzeum Ziemi Podlaskiej. Dzięki tej kolekcji powstał tutaj dział sztuki. Na wystawie prezentowane są portrety, akty, pejzaże, zabytki Krakowa i projekty witraży. Ekspozycja jest kolejnym krokiem wprowadzania twórczości malarki do centrum artystycznej, ogólnopolskiej debaty.
Niespodzianką na wystawie jest nowy obraz malarki „Giewont” z 1937 r. odnaleziony podczas prowadzonych prac konserwatorskich. Pod koniec ubiegłego roku do pracowni konserwacji papieru trafiło ponad 30 obrazów. Właśnie wtedy okazało się, że najprawdopodobniej pod przygotowanym na wystawę w l. 50. XX wieku obrazem „Kasztan” znajduje się tytułowy „Giewont”.
Znane dwadzieścia dwie prace z lat 1907–1929 dokumentują zagraniczne podróże Małgorzaty Łady-Maciągowej do Francji, Hiszpanii, Belgii, Holandii i Anglii. Do tej pory nie wszystkie, z uwagi na zły stan zachowania były prezentowane na wystawie. Utrzymane w charakterystycznej dla artystki impresyjnej konwencji, stanowią malarską próbę uchwycenia nastroju nowo poznawanych miejsc. Choć sygnowane i uznane przez nią za ukończone, mają formę szkiców – są zapisem wrażeń, próbą oddania atmosfery, niepowtarzalnego klimatu oraz wybranych elementów architektury.
Próby syntezy twórczości malarki podjął się w 1931 r. Antoni Waśkowski. Po obejrzeniu szkiców i obrazów przywiezionych z podróży do Hiszpanii w 1925 r. nazwał Maciągową „malarką słońca hiszpańskiego”. To on zaliczył artystkę do grona najważniejszych polskich plastyków ze względu na wypracowaną przez nią w obrazach indywidualną formę oraz cechującą te obrazy równowagę formy i treści.
Małgorzata Łada-Maciągowa większość swojego życia spędziła w Krakowie, mieście historii i źródle świadomości narodowej. Chętnie malowała zabytki Krakowa i wnętrza kościołów. Stworzyła także cykl „Planty”. W jej twórczości pojawiły się również obrazy upamiętniające ważne wydarzenia, do których doszło w Krakowie. Zainteresowanie widowiskami plenerowymi z udziałem mieszkańców Krakowa, jak również zagadnieniem światła pokazanego w nocy uwidacznia się w namalowanych w 1929 r. „Wiankach w nocy”.
Wystawa akcentuje wkład malarki w sposób ukazywania postaci kobiecej oraz aktu w sztuce polskiej. Piękno kobiecej urody i kształty ciała artystka najpełniej oddawała, przedstawiając na obrazach sytuacje intymne — chwile, gdy nikt nie patrzy. Malarkę fascynowały również kobiety ubierające się, czeszące, odpoczywające, śpiące, czytające, przeglądające się w lustrze czy upinające włosy. Obserwowała zarówno modelki, aktorki jak i tancerki, które, niczym nieskrępowane, w pełni akceptują swoją cielesność. Na ukazaniu zewnętrznego piękna opowieść o akcie jednak się nie kończy. Nagim ciałom w twórczości Maciągowej towarzyszy pierwiastek duchowy, skoncentrowany wokół emocji i doznań przedstawianych kobiet. Malarska cielesność w jej ujęciu — na tle licznych aktów autorstwa mężczyzn i nielicznych realizowanych przez kobiety w tamtym okresie — staje się istotnym głosem w dyskusji nad sposobami ukazywania nagości w sztuce. Tematem tym od pewnego czasu intensywnie zajmuje się współczesna humanistyka.
Małgorzata Łada-Maciągowa (1881-1969)
Małgorzata Łada urodziła się w Siedlcach w 1881 r., w rodzinie lekarza powiatowego Guberni Siedleckiej. Na początku lat 90. XIX wieku przeniosła się z ojcem i rodzeństwem do Krakowa. Tam uczyła się na Pensji Żeńskiej Łucji Żeleszkiewicz, a umiejętności artystyczne zdobywała na Wydziale Artystycznym Kursów Wyższych dla Kobiet im. A. Baranieckiego. W 1907 r. studiowała także w Paryżu w Akademii Julian. Z tego czasu pochodzą dwie kompozycje z widokami Paryża. W 1909 r. zawarła związek małżeński z lekarzem wojskowym – Adamem Maciągiem. W 1918 r. urodził się ich jedyny syn – Adam junior. Małżeństwo i macierzyństwo nie przerwało twórczości artystki, która wystawiała swoje obrazy od 1903 r.
W okresie międzywojennym brała udział w wielu wystawach w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie i Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie jej prace były nagradzane. Uczestniczyła też w życiu artystycznym Krakowa i podróżowała z mężem po krajach Europy Zachodniej. Malowała portrety, akty kobiece i projektowała witraże. Wybuch drugiej wojny światowej przerwał ten najbardziej twórczy i szczęśliwy okres w życiu artystki. Mąż i jedyny syn wzięli udział w wojnie obronnej w 1939 r. i dostali się do niewoli radzieckiej. Obaj są notowani jako jeńcy obozu NKWD w Starobielsku. Wiadomość o ich śmierci załamała artystkę i dopiero po 1947 r. zaczęła znowu tworzyć. Tym razem tematem jej najczęściej pastelowych obrazów stały się zabytki Krakowa. Małgorzata Łada-Maciągowa malowała najstarsze kościoły krakowskie i ich wnętrza. Tematem jej prac były również ulice Starego Miasta z często portretowaną ulicą Mikołajską, którą widziała z okna swojego mieszkania. Inspirowała ją także zabudowa Wawelu. Dużo uwagi poświęciła krakowskim Plantom. Swoją twórczość zamknęła kompozycją symboliczną zatytułowaną „Katyń” datowaną na 1967 r. W tym samym roku zdecydowała się na przekazanie swego dorobku artystycznego do powstającego ówcześnie w Siedlcach Muzeum Ziemi Podlaskiej. Zmarła w Krakowie w 1969 r. i tam jest pochowana.