Muzeum Regionalne w Siedlcach

Historia

widok na ratusz pod Jackiem

Historia Muzeum Regionalnego w Siedlcach sięga swoimi korzeniami początku XX wieku. Właśnie wtedy zaczęto mówić o potrzebie otwarcia tego typu placówki w Siedlcach. Udało się to w 1909 roku, kiedy Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Siedlcach utworzył Muzeum Ziemi Podlaskiej. Mieściło się ono w XVIII-wiecznym ratuszu zwieńczonym figurą Atlasa, zwanego przez siedlczan „Jackiem”. I wojna światowa przerwała pierwsze próby działalności. Po odzyskaniu niepodległości po raz kolejny uznano potrzebę istnienia takiej placówki. 20 września 1928 roku Rada Miejska przyjęła uchwałę dotyczącą utworzenia Muzeum Ziemi Podlaskiej im. Mieczysława Asłanowicza z siedzibą w wieży ratusza „pod Jackiem”. Miało ono charakter wielodziałowy. Gromadzono w nim obiekty z czterech dziedzin: archeologii, historii, etnografii i sztuki. Powolny rozwój instytucji przerwała II wojna światowa. Spalony w lipcu 1944 roku ratusz odbudowano w latach pięćdziesiątych XX wieku. Postanowiono wówczas odtworzyć muzeum. Już w 1958 roku zaapelowano do siedleckiego społeczeństwa o przekazywanie zabytków do zbiorów przyszłego muzeum. 12 lipca 1966 roku Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Siedlcach wydało uchwałę na temat reaktywowania siedleckiego muzeum. Jego statut został zatwierdzony przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Na tej podstawie 1 stycznia 1967 roku rozpoczęło działalność Muzeum Ziemi Podlaskiej. Po reaktywacji funkcjonowało ono kolejno pod trzema nazwami: Muzeum Ziemi Podlaskiej do 1965 roku, Muzeum Okręgowe w latach 1975-1999, a od 2000 roku jako Muzeum Regionalne w Siedlcach.

Muzeum zostało powołane jako instytucja oświatowa i naukowo-badawcza. W celu spełnienia tych zadań gromadzi i udostępnia dobra kultury z zakresu: sztuki, etnografii, archeologii, fotografii archiwalnej i historii. Prowadzi różnorodne badania naukowe, działalność wystawienniczą, oświatową i wydawniczą.

Archiwalne zdjęcie siedleckiego ratusza z początku XX w.
Ratusz „pod Jackiem”, początek XX w., ujęcie wykonane prawdopodobnie z Sądu Okręgowego

Siedleckie muzeum, od czasu powstania w 1928 roku, miało zawsze swoje lokum w najbardziej charakterystycznej dla miasta budowli – ratuszu miejskim.

Ratusz od niemieckiego słowa „Rathaus” dającego się przetłumaczyć jako „dom rady” był zwykle siedzibą władz miejskich i co za tym idzie symbolem samorządności. W przypadku jednak miast prywatnych – a do takich należały Siedlce od XVI do początków XIX wieku – gdzie kompetencje samorządu były ograniczone, reprezentował także zamożność i gusty właścicieli miast. 

Fotografia budynku siedleckiego ratusza w okresie międzywojennym
Ratusz „pod Jackiem”, okres międzywojenny

Wzniesiono go w latach 1763-1773 z inicjatywy ówczesnych właścicieli miasta – książęcej rodziny Czartoryskich herbu „Pogoń”. Reprezentuje typ ratusza handlowego charakterystycznego dla miast prywatnych. Jest jednym z piękniejszych przykładów tego typu budownictwa w Polsce a dodatkowo wyróżnia się figurą Atlasa zdobiącą obeliskowy hełm wieży ratuszowej. Budowla stanowi centrum dużego reprezentacyjnego placu miejskiego i jest ważną częścią przemyślanego układu urbanistycznego zrealizowanego w całości w drugiej połowie XVIII wieku. Niestety nie udało się jednoznacznie wskazać projektodawcy tego układu urbanistycznego i architekta ratusza. Wśród hipotetycznych twórców tej budowli wymienia się Jana Zygmunta Deybla (zm. w 1752 r.) i Karola Bogumiła Schütza (1741-1818).

Z całą pewnością, okazały murowany gmach jaki dotrwał do naszych czasów, nie był pierwszym ratuszem miejskim w Siedlcach. Wszystkie wcześniejsze były drewniane i najczęściej padały pastwą ognia. Dopiero Czartoryscy, którzy przejęli dobra siedleckie po Olędzkich w II połowie XVII wieku zaczęli porządkować zabudowę głównego placu miejskiego, na którym handlowano.

Fotografia budynku siedleckiego ratusza z 1973 r.
Ratusz „pod Jackiem”, 1973 r.

W czasach, gdy właścicielką miasta była Aleksandra z Czartoryskich Ogińska (1730-1798) rozbudowana została część handlowa budowli, a na dominującej nad nią wieży założono zegar i jeden z pierwszych w Polsce piorunochronów. Siedlecki Atlas z ratuszowej wieży ma własne imię – „Jacek”, które przenoszone jest na cały budynek nazywany przez mieszkańców „Ratuszem pod Jackiem”. Nie ma się co dziwić, że wieża z wyobrażeniem siłacza trzymającego na barkach wielką kulę stała się z czasem symbolem Siedlec. Prawie sto lat nie miała konkurencji w panoramie miasta, bo aż do czasu wybudowania pięciu kopuł cerkwi prawosławnej, a potem strzelistych wież drugiego murowanego kościoła siedleckiego – obecnej katedry. Gdy z jakichś powodów ratusz bywał uszkadzany miasto podejmowało działania zmierzające do odtworzenia jego dawnego wyglądu. Także wydarzenia z roku 2000 są kolejnym dowodem na to, że bez „Jacka” siedlczanie nie wyobrażają sobie miasta. W tym pamiętnym roku, w ostatnim dniu stycznia wiatr strącił z wieży blaszaną figurę Atlasa umieszczoną tam w latach sześćdziesiątych XX wieku. Już pod koniec sierpnia tego samego roku ustawiono ją ponownie na wieży, po gruntownej konserwacji przeprowadzonej w Warszawie.

Figura atlasa zwanego Jackiem zamontowana na wieży siedleckiego ratusza
Figura atlasa zwanego „Jackiem”
Skip to content